GRECO, Türkiye ’de yolsuzlukla çaba yönündeki reform sürecinin “istop ettiğini” belirttiği üçüncü ara harmoni raporu, Türkiye ’nin parti finansmanında şeffaflık için 7 yıldır adım atmadığını da gözler önüne serdi.
Avrupa Konseyi Yolsuzluğa Aleyhinde Devletler Grubu (GRECO) Türkiye ile ilgili üçüncü ara düzen raporunda yolsuzlukla mücadele alanında başlanan reform sürecinin ‘istop ettiği ’ni belirtti. GRECO ’nun 2012 ’den bu yanlamasına tavsiyelere uymada “küresel ölçekte eksik” bulduğu Türkiye ’ye dikkat düzeyinin de yükseltilmesi kararlaştırıldı. Önceki raporlarında adım atılması için GRECO Başkanı ’nın Türk heyetine yaptığı çağrı yerine bu kere Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Jagland’dan Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ’na “tavsiyelere bağdaşmazlık konusuna ve en kısa zamanda fiziksel ilerleme kaydolma nedeniyle kararlı bir şekilde harekete geçmenin gerekliliğine” sinyâl eden bir mektup yazması istenecek.
Bugün açıklanacak raporda, Türkiye ’nin “kabahat haline getirme” ve “Parti Finansmanında Saydamlık” alanlarında atmadığı adımların baştan sıralandı: “Türkiye, 3 ’ncü Değerlendirme raporu Mart 2010 ’da, az daha 7 yıl önce kabul edilmişti. Özel sektörde rüşveti ve etkin pişmanlığın etkin savunmasını suç haline getirmeye ilişkin 2 tavsiyeyle ilgili yeni bir plan bildiri edilmemiştir. Reform süreci bu anlamda istop etmiştir. Parti Finansmanında şeffaflıkla ilgili Türkiye, bir çok yıl geçmesine karşın siyasi finansmandaki tavsiyeleri uygulamamıştır. GRECO, ülkenin içinden geçtiği şiddet zamanlara duyarsız değildir ve elbette tavsiyeleri dilekçe konusunda taahhüdünü yinelemesini takdirle karşılar. Ancak, bu seviyede aktüel sonuçlar açık açık bir hayalkırıklığıdır. GRECO, birkez daha yetkilileri başlanan reformlar için çabalarını artırmaya ve planlanan önlemlerin etkin olması için özel tartı göstermeye çağırır”. Raporda yer alan diğer saptama ve tavsiyeler ise şöyle: – Türkiye, önceki raporda bulunan uygulanmamış ya da kısmen uygulanmış 11 tavsiye ile ilgili maddesel bir ilerleme sağlamamıştır. bu nedenle koşul değişmemiştir ve, toplam 17 tavsiyeden, 6 ’sı yeterli olarak uygulanmış , 7 tavsiye kısmen uygulanmış ve 4 ’ü de uygulanmamıştır. – Tavsiyelerin uygulanmasına karşın yapılan faaliyetlere ilişkin 30 Eylül 2017 tarihine değin bir rapor sunulmalı. -Bu raporun en kısa zamanda yayımlanması, Türkçe ’ye çevrilmesi ve çevrisinin kamuya açık ışık halkası getirilmesine tasdik verilmesi Siyasi saydamlık için beklenen adımlar – Siyasi partilerin yıllık hesaplarının; siyasi partilerin seçilmiş temsilcileri ve adaylarının tercih kampanyaları da dâhil partileri adına yerine getirdikleri siyasi faaliyetleri için bireysel olarak elde ettikleri kazanç ve yaptıkları harcamayı ve uygun görüldüğünde, siyasi partilerle ilişkili ya da kontrolleri altında yer alan teşekküllerin hesaplarını içermesinin sağlanması – Siyasi partilerin takvim hesaplarının, izleme organı kadar rehberlik sağlanması ve iki taraflı muhasebe ilkeleriyle desteklenmiş standart bir şeklin oluşturulması da dahil olmak üzere kazanç ve gider hakkında daha ayrıntılı ve kapsamlı bilgiler içermesini karşılamak için yerinde tedbirlerin alınması – Kamunun, kanunla belirlenecek vakit çerçevesinde, siyasi partilerin takvim hesaplarına ve yoklama organının izleme raporlarına, zahmetsizce erişebilmesinin sağlanması – Siyasi partiler ve adayların parlamenter, cumhurbaşkanlığı ve yerel seçim kampanyalarının finansmanında şeffaflığın düzenlenmesini ve özellikle üçüncü kişilerin yaptığı katkılarda şeffaflığın artırılması yollarının bulunması – Siyasi partiler ve seçimlere katılan adayların tercih kampanyası dönemindekiler de dahil olmak üzere, açıklanmış bir değerin üstünde aldıkları tüm kişisel bağışları (nakdi olmayanlar da dahil), her bağışın türü ve değeri ile birlikte bağış sahibinin kimliğini de gösterir şekilde ahenkli olarak açıklamalarının gerekli kılınması – Parti hesaplarının lisanslı uzmanlar kadar egemen olarak denetlenmesi – Parti hesaplarının denetiminin partilerin ve adayların kampanyalarının finansmanının cumhurbaşkanlığı, parlamenter veya mahalli seçimler esnasında ve/ya da hemencecik ardından özel olarak izlenmesiyle desteklenmesi – Finansman konusundaki aykırılıkların soruşturulması ve kolluk kuvvetleriyle daha yakın işbirliği de dahil olmak üzere siyasetin finansmanın daha detaylı, etkili ve çabuk bir şekilde izlenmesinin sağlanması ve siyasetin finansmanın denetimine bölünmüş finansal ve personel kaynaklarının artırılması; – Siyasi partilerin ve adayların tercih kampanyalarının finansmanı konusunda henüz oluşturulmamış düzenlemelerin ihlalleri ile ilgili olarak etkili, orantılı ve caydırıcı yaptırımların getirilmesi . – “Seçimlerin Finansmanında Şeffaflığın Sağlanması Amacıyla Bir Takım Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı Taslağı hazırlanmıştı ancak bu taslak, Parlamentoya sunulmadan önce Bakalar Kurulu ’nda onaya sunulmadı. – Sayıştay Başkanlığı ’nın siyasi partilerin parasal denetimini temin etmek için özel 24. Grup Başkanlığı birimini kurmasına karşın, hazırlık ve parti hesaplarının kontrol sürecinin tamamlanamamasından üzüntü duyar. Türkiye ’den beklenen diğer adımlar – GRECO Yolsuzluğa Karşısında Canice Hukuku Sözleşmesi ’ne kadar, özel sektör teşekküllerinde her görevde çalışan veya bu teşekkülleri yöneten her kişiye uygulanabilir şekilde özel sektörde sus payı almayı ve vermeyi cezalandırma – Özel sektör rüşvetine ilişkin TCK 252 ’de yapılan değişiklikler tavsiyenin çoğu yönünü içermektedir. Bunun kapsadığı teşekkül listesinin hala ulus katılımlı veya millet yararına çalışan belirtilen sayıda teşekkülle sınırlı olduğuna ilişkin GRECO ’nun endişelerinde ilerleme sağlanmamış ve nasihat kısmen yerine getirilmiş sayılmıştır.Özel sektörde etkin ve dingin rüşvet ve patavatsız üstünlük sağlama TCK 155 ile suç haline getirilse de bu bahşedilen nasihat ile ilgili değildir. – GRECO “etkin vicdan azabı” durumlarında halk sektöründe sus payı alma ve verme suçunu işleyenlere bahşedilen cezadan otomatik -ve iyice emredici- muaf olma durumunu çözümleme etmeyi ve buna göre gözden geçirmeyi, ve bu cins durumlarda rüşveti verene verdiği rüşvetin tazminini ortadan kaldırmayı kanunu uygulayan uygulayıcılar dahil herkese ön soruşturmanın başlamasından daha sonra “etkin pişmanlık”ın kullanılması durumlarında cezadan muaf tutulmanın uygulanmadığını açıklamalı – Adalet Bakanlığı bünyesinde kurulan alıştırma grubu, savunmanın mevcut haliyle yolsuzlukla mücadelede etkili bir araç olduğunu belirtse de, etkili vicdan azabı hükümleri, rüşvetin sus payı verene iadesini kaldıran ve rüşvet fiilinin resmi makamlarca öğrenildiği durumlarda bu savunmanın kullanılmasını engelleyecek ve otomatik ve -bütün olarak emredici- niteliğine ilişkin herhangi bir değişiklik getirmiyor.
