Zelzele araştırmacısı ve bilim adamı 63 yaşındaki Ronald Karel, çoğu parametreleri kapsayan yer sarsıntısı ön sinyallerini kaydedecek olan dünyanın birincil Deprem Kestirim Yer İstasyonu’nun Türkiye’deki inşası ile ilgili gelişmeleri, yaz tatili için geldiği Muğla’nın Bodrum ilçesindeki evinde basın mensupları ile paylaştı. Karel, kullanıma hazırlanmış olan ve Haziran ayı sonunda kurulacağı yerin kesinleşmesiyle faaliyete geçecek sistem doğru 3-5 gün önceden depremler tespit edilebileceğini söyledi.
‘TÜRKİYE’DEKİ ILK PİLOT TEST OLACAK’
GeoCosmo Bilim Merkezi’nin Başkan Yardımcısı Ronald Karel, Japonya, Bulgaristan, Rusya, Çin, İran, Hindistan ve daha çoğu ülkede üniversiteler ve araştırmacıların onlarca yıldan bu yanlamasına öbür parametrelerle deprem ön sinyallerini ölçüldüğüne dikkati çekerek, tüm bu parametreleri topladıklarını ve yüksek hassasiyetle çalışarak bir yer istasyonu planladıklarını kaydetti. Karel, “Bundan üç sene önce GeoCosmo Araştırma Merkezi’nin hazırladığı bu yer sarsıntısı ön sinyalleri projesinin ilk pilot denemesini Türkiye’de yerine getirmek ve bir tarih kâğıda dökmek istedim. Bizim de artık bir IP’miz ve patentimiz olsun, Türk patenti olsun. Bunu yönetimden geçirdik ve çalışmalara başladık. GeoCosmo özerk bir şirkettir, yapacağımız her şey bellidir, ortadadır. Yer Sarsıntısı mekanizması ile sadece yer altında yok depremlerin yeryüzünde atmosferde, iyonosferde de ön sinyal verdiğini ispat etmek istiyoruz. Bu dünyada birincil kez olacak ve bu gerçekleştiği zamanda Türkiye’de kesin bir aşamaya geleceğiz. Muhakkak bir istasyon şekli meydana gelecek ve bu şekilde depremleri önceden saptama edebileceğiz” dedi.
Dünya’da iki noktada istasyonlarının bulunduğunu, lakin bunların ufak olduğunu vurgulayan Karel, “Değişik sensörlerle astarlı yer istasyonumuz önümüzdeki haftalarda seçeceğimiz bir bölgeye konulmayı bekliyor. Şu lahza bürokratik engelleri çözmek üzereyiz. İnanıyorum ki bu ay sonuna kadar bu yer emin olacaktır. Gerek uydulardan gerekse yer istasyonumuzdaki değişik sensörlerin kaydedeceği verileri büyük bilgisayarlarda toplayıp değerlendireceğiz. Peru’da ve Alaska’da ufak istasyonlarımız var ve başarılar elde ettik. Türkiye’ye kurulacak olan istasyon ise asıl merkez olacak” diye konuştu.
‘ÜNİVERSİTELER PROJEYE TAKVIYE VERİYOR’
Karel, üniversitelerden de projeye takviye verildiğini altını çizip, “Dokuz Eylül Üniversitesi Bilgisayar Bilimleri Bölümü Başkanı Prof. Dr. Efendi Nasiboğlu ve ekibi projeye çok sıcak baktı. Verilerin toplanması ve analizi konusunda görüşmeler ve yer analizi çalışmaları devam ediyor. Birincil yer istasyonumuzu yapı ettik. Bu yapıldı, bitti ve Ankara’da bekliyor. Kurulacak en güzel yeri seçmeye çalışıyoruz. Türkiye’nin neresine koyarsak koyalım, bu verileri Dokuz Eylül Üniversitesi toplayacak, buna hiçbir tereddüd yok. Projeye İTÜ Uzay ve Meteoroloji Bölümü de destek verecek. Bir Takım konularda birlikte çalışmalar yapmayı hedefliyoruz. Keza bu alanda 17 yıldır araştırma yapan Doğa Hareketleri Araştırma Derneği’nin (DOHAD) halihazırda Marmara bölgesinde kurmuş olduğu ve veri topladığı 40’tan fazla deprem öncü işaretleri gözlem istasyonu var. Bu kurum ile iki taraflı bir egzersiz platformu kurup, her iki tarafın çalışmalarına büyük ivme kazandırabilmek amacıyla, ön görüşmelerimiz var. Umarım olumlu sonuçlar alırız. Ilk yer istasyonumuzu, Prof. Dr. Friedeman Freund’un vakfından gelen meblağ ile gerçekleştirdik lakin ben bundan sonra yapılmasını planladığımız yer istasyonlarını bağış üzerinden gerçekleştirmek istiyorum” dedi.
‘BIRINCIL İSTASYONA PROF. DR. FRİEDEMANN FREUND İSMİ VERİLECEK’
Karel, ilk istasyona Dr Freud ‘un isminin verileceğini belirterek, diğer istasyonlara da sponsor olanların isminin verilebileceğini ifade etti. Karel, şöyle devam etti:
“GeoCosmo Bilim Merkezi’nin kurucusu Prof. Dr. Freund ile 3 ay her tarafında haftanın 6 günü birlikte çalıştık, projeyi hazırladık ve önce Türkiye’de yapmaya karar verdik. Fazla istek ediyorum ki birincil patentlerini Türkiye’de alalım, Türklerin bir eseri olsun. Çünkü Ben Türkiye’de doğdum, İstanbulluyum. Türkiye’yi aşırı seven bir insanım. Bu yoğun çalışma ve destek sebebiyle ilk istasyonun adını Prof. Dr. Freund’a ithaf etmek istiyorum. Her bir istasyonun toplam kurulumu, masrafları 20 bin dolardır ve bunun için de bu meblağı verecek her kişi ya da kurumun ismi bu istasyona verilecek. Bugün dizi filmlere ya da herhangi bir konsere bu meblağdan çok daha fazlası verilerek sponsorluk yapılmakta, ama bu sponsorluk kısa sürmektedir. Bu istasyon bir zelzele tespit ettiğinde tekrar o kişinin adı yaşacak.”
Türkiye de yapılacak olan pilot projeden sonra Yunanistan, Gürcistan ile Azerbaycan’ın da projeye katılacağı öğrenildi. Karel, ne kadar büyük bir ağ kurulursa, ne değin çok bilgi elde edilirse öyle ivedi depremin varsayım edilebilme imkanı olduğunu söyledi. Projelerinin, ABD’nin ‘Erken Dikkat Sistemi’nden ayrı olduğuna dikkati çeken Karel, “Erken Dikkat Sistemi’nde zelzele meydana gelmiştir. P dalgaları yola çıkmıştır ve yıkıcı S dalgaları ile arasındaki 7-8 saniyeyi bize kazandırır. Bu süre içerisinde hiçbir vakit hayat kurtaramazsınız ama bilgisayarlar mükemmel çalışırsa vanalar kapatılır, elektrikler söndürülür, yangınlar önlenebilir. yine de kayda değer bir çalışmadır. Bizim sistemimiz ise gerçek bir erken dikkat sistemidir. Çünkü zelzele olmadan önce, gerginlik başladıktan daha sonra bahşedilen bir alarm sistemi olacaktır” dedi.
Karel, hazırlanmış olan sistemin haziran ayının sonunda yerinin kesinleşeceğini ve çalışmaya başlayacağını belirtti.
